Antarktyda biały kontynent

Artykuł udostępniony dzięki uprzejmości serwisu




Tekst i fot. Marcin Podgórski

Antarktyda jest jednym z najpiękniejszych zakątków naszej planety. To kontynent śniegu, lodu i skał, tętniący niebywałym bogactwem życia. Gigantycznych gór i szelfów lodowych nie znajdziemy nigdzie indziej na świecie. Jej rozległe łańcuchy górskie i nieprawdopodobną pustkę płaskowyżu wnętrza kontynentu z trudem ogarnia wyobraźnia.

Biały ląd przekracza oczekiwania każdego, kto tutaj przybył. Podróży w to miejsce nie da się porównać z żadną inną.

Biały kontynent nie stanowi terytorium żadnego państwa. Niewymagane są tu paszporty ani wizy. Strażnikami granic są wyłącznie siły natury. Podpisany w 1959 roku i przestrzegany przez 46 krajów Traktat Antarktyczny gwarantuje kontynentowi jego pokojowy status, wyłączając go z działalności wojskowej i przemysłowej, czyniąc miejscem międzynarodowej współpracy oraz badań naukowych. Antarktyda jest światem kontrastów i ekstremów. Zanotowano tam najniższą temperaturę na naszej planecie: -89 o C. W wielu rejonach silne wiatry wieją niemal przez cały rok, przekraczając prędkość 300 km/h . Potężna, miejscami osiągająca prawie 5 km grubości i zawierająca 70% światowych zasobów słodkiej wody pokrywa lodowa powoduje, że jest to najwyższy kontynent o średniej przekraczającej 2000 m n.p.m. Pod względem braku opadów wnętrze Antarktydy jest porównywalne z Saharą i stanowi największą pustynię świata. Antarktyda jest też najbardziej niedostępnym, bezludnym (jej mieszkańcami są jedynie pracownicy stacji naukowych) i najpóźniej odkrytym kontynentem. Pierwszy człowiek stanął na jej lądzie niewiele ponad 100 lat temu. Dzięki temu pozostaje jednym z niewielu już miejsc na świecie, gdzie można delektować się przyrodą w postaci, w jakiej istnieje tam od wieków, doceniając jej wartość, a przy tym nabierając dystansu do naszej cywilizacji.
Najbardziej oddalony od reszty świata kontynent jest bardzo wymagającym celem podróży. Jedynymi drogami osiągnięcia go są rejsy przez najbardziej wzburzone morza świata lub kosztowne loty specjalistycznymi samolotami. Czasu nie wyznaczają tutaj kalendarze i harmonogramy. Zamiast nich robią to pogoda i warunki lodowe.

Lato na lodowej pustyni

Sezon turystyczny na Antarktydzie jest krótki i trwa maksymalnie 5 miesięcy. Zimą ten rejon świata jest niedostępny. Zamarznięty ocean podwaja powierzchnię kontynentu. Lód sięga do 1000 km od wybrzeży. Niskie temperatury, ekstremalne warunki pogodowe i noc polarna czynią Antarktydę bardzo nieprzystępną. W najłatwiej dostępnych regionach dopiero wczesnym latem, w listopadzie, kiedy topnieją lody, a zwierzęta zamieszkujące te obszary powracają z miejsc zimowania, pojawiają się pierwsi turyści. Jest to okres godowy ptaków, w tym najbardziej charakterystycznych - pingwinów, które łączą się w pary i zasiedlają gniazda. Góry lodowe, kształty i krajobrazy, które tworzą się w tym czasie, robią największe wrażenie. Pełnia lata to grudzień i styczeń, kiedy rozkwita przyroda. W koloniach pingwinów przychodzi na świat potomstwo. Temperatury często przekraczają 0 o C, a dni trwają właściwie całą dobę.
Późne lato, luty i marzec, to najlepszy okres obserwacji wielorybów i niemal już samodzielnych młodych pingwinów. Żegluga staje się łatwiejsza z powodu znacznie lepszych warunków lodowych, które pozwalają dotrzeć w bardziej niedostępne rejony. Kontynent jest tylko pozornie wielką lodową pustynią. Jego wybrzeża oraz Półwysep Antarktyczny słyną z licznych form życia. Subantarktyczne wyspy to przyrodniczo prawdziwie rajskie rejony na Ziemi. Obszar Morza Rossa, dostępny od strony Australii i Nowej Zelandii, pełniący rolę szlaku do bieguna południowego, jest najbogatszy w ślady historii zdobywców kontynentu. Jednym z tych śladów jest chata stanowiąca schronienie ekspedycji drugiego zdobywcy bieguna południowego, Roberta Scotta, na początku XX wieku. Na uwagę zasługuje imponujący lodowiec szelfowy Rossa, niemal marsjańskie oazy Suchych Dolin oraz najbardziej na Ziemi wysunięty na południe aktywny wulkan - Mount Erebus. Mekką podróżników jest również najwyższy szczyt Antarktydy - Mount Vinson ( 5140 m n.p.m.), zdobyty po raz pierwszy dopiero w 1966 roku. Niemal 1000 km na południe od niego znajduje się biegun południowy - kraniec świata, który osiągnęli nieliczni. Obecnie w sezonie przybywa tu nie więcej niż 100 turystów.

Spacer z pingwinami

Miejscem, od którego warto rozpocząć poznawanie kontynentu, jest Półwysep Antarktyczny - najłatwiej dostępny, najbliższy innemu lądowi oraz najcieplejszy obszar Antarktydy, wykraczający znacznie poza południowe koło podbiegunowe. Od Ameryki Południowej dzieli go 1000 km szerokości Cieśniny Drake'a - miejsca cieszącego się wśród marynarzy wyjątkowo złą sławą, gdzie ścierają się ze sobą masy powietrza znad Atlantyku i Pacyfiku, powodując częste i niezwykle intensywne sztormy. Tutaj powstało powiedzenie, że "za czterdziestym stopniem szerokości geograficznej południowej nie istnieje prawo, a za pięćdziesiątym nie ma Boga". Półwysep jest terenem górzystym, ze szczytami dochodzącymi do 2800 m n.p.m., pokrytym gigantycznymi lodowcami, otoczonym licznymi wyspami tworzącymi sieć niezwykle malowniczych przesmyków, kanałów, zatok i fiordów. Dzięki łagodniejszemu klimatowi koncentruje się tutaj większość antarktycznego życia. Na terenach wolnych od lodu występują jedyne na Antarktydzie dwa gatunki roślin kwiatowych oraz liczne mchy i porosty. Na plażach znajdują się liczne kolonie pingwinów. Zwierzęta, co początkowo może wydawać się zdumiewające, nie boją się człowieka, a wręcz przeciwnie - ciekawskie pingwiny często same wychodzą na powitanie dziwacznych, przerośniętych kuzynów, którzy odwiedzili ich terytorium. Bycie w pobliżu kolonii i obserwowanie jej życia jest niezwykłym doświadczeniem. Panuje tam wrzask, ruch i wieczna krzątanina. Pingwiny, strzegąc swojego terytorium przed intruzami, często wdają się w kłótnie z sąsiadami, stale pracują, ulepszając swoje gniazda, wędrują pomiędzy koloniami a morzem w poszukiwaniu pożywienia, wydeptując w śniegu charakterystyczne ścieżki. W zależności od pory roku wysiadują też jaja lub opiekują się swoim potomstwem. Całe to zamieszanie obserwują krążące nad koloniami wydrzyki, które, w razie nieuwagi rodziców, są dla młodych pingwinów śmiertelnym zagrożeniem. Podczas antarktycznej podróży spotkamy też wiele gatunków fok. Najczęściej wykorzystują do odpoczynku plaże lub dryfujące góry lodowe. Te zwierzęta, podobnie jak pingwiny, nie mają naturalnych wrogów na lądzie, więc nie boją się człowieka.

Gdy nie są niepokojone, nie zwracają na ludzi uwagi, chociaż bezpieczniej jest zachować dystans. Niektóre gatunki bywają agresywne, w szczególności drapieżny lampart morski - najgroźniejszy mieszkaniec wybrzeży. Wrażenie robią największe foki na świecie - słonie morskie. Samce osiągają masę 3,5 tony i mogą mierzyć do 5 m długości. Te potężne foki są doskonałymi pływakami. Polując, nurkują do głębokości 1,5 km i są w stanie pozostać pod wodą do 2 godzin. Rytm ich serca zwalnia wtedy do jednego uderzenia na minutę. Na uwagę zasługują również inni przedstawiciele fauny: albatrosy i petrele. Wśród nich prawdziwie królewskim przedstawicielem jest albatros wędrowny. Ptaki te, dzięki skrzydłom o rozpiętości do 3,5 m , szybując, bez trudu pokonują dziesiątki tysięcy kilometrów bezkresu Oceanu Południowego. Młodsze osobniki mogą pozostawać na morzu pięć i więcej lat bez odwiedzania stałego lądu. W okresie karmienia młodych albatrosy wędrowne są w stanie pokonać kilka tysięcy kilometrów, poszukując pożywienia dla swojego potomstwa. Innymi niezwykłymi zwierzętami tych okolic są wieloryby. Często spotyka się je, pokonując wody antarktycznych wybrzeży. Uważny obserwator bez trudu zauważy fontannę wody i powietrza oraz charakterystyczną płetwę ogonową wynurzającego się na powierzchnię wieloryba. Rekordzistą wśród wielorybów jest największe i nielicznie występujące zwierzę na Ziemi - płetwal błękitny, dochodzący do 35 m długości i ważący do 160 ton.

Piękno lodowców

Podróżując w krainie lodów, mijamy setki gór lodowych we wszystkich możliwych kształtach i rozmiarach. Od małych kawałków po kolosy długości kilkuset metrów i wysokości kilkudziesięciu. Ich szczeliny mają nieprawdopodobny, jaskrawoturkusowy, niebieski albo fioletowy kolor. Na niektórych kawałkach lodu urządzają sobie przejażdżki stada pingwinów i foki. Otaczają nas pasma górskie, których szczyty ledwo wystają spod gigantycznych lodowców.
Półwysep i okolice obfitują w miejsca warte odwiedzenia. Livingston Island to urzekające, rozległe wulkaniczne plaże, na których można spotkać "opalające się" słonie morskie. Deception Island, będącą częściowo zatopionym wulkanem, do którego wpływa się przez niewidoczny z pełnego morza wąski przesmyk, w swoim wnętrzu kryje ruiny dawnej fabryki wielorybniczej oraz miejsca, gdzie można zażyć gorącej antarktycznej kąpieli.
W niektórych miejscach wyspy dzięki aktywności wulkanicznej woda przy brzegach bywa bardzo gorąca. Lemaire Channel - malownicza, wąska cieśnina, oddzielająca Półwysep Antarktyczny od wyspy Booth, uważana jest za krajobrazowy numer jeden tych okolic. Płynąc gładkimi jak lustro wodami wąskiego, 11-kilometrowego przesmyku, można z bliska podziwiać ściany lodowców, a czasami również, przy odrobinie szczęścia, osuwający się z hukiem do morza fragment lodowca. Nie mniej efektowna jest Paradise Bay - otoczona lodowcami zatoka, ujawniająca swoje piękno szczególnie w słoneczne dni. Jej widok najlepiej podziwiać z położonego w pobliżu wzgórza.
Wybrzeże półwyspu oraz okoliczne wyspy noszą liczne ślady działalności człowieka. Znajdziemy tu pozostałości po niegdyś bardzo w tych stronach aktywnych wielorybnikach - ruiny fabryk, wraki statków, łodzie i inne akcesoria.
Większość z nich, pomimo surowego klimatu, jest nadal dość dobrze zachowana. Współcześnie jedynymi zamieszkanymi siedzibami ludzkimi są liczne stacje naukowo- badawcze. Wiele z nich znajduje się na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych. Tam też mieści się Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego.

W drodze na Antarktydę

Najpopularniejszym sposobem dotarcia na Półwysep Antarktyczny jest podróż statkiem z krańców Ameryki Południowej. Rejsy rozpoczynają się w porcie miasta Ushuaia, położonego na argentyńskiej Ziemi Ognistej. Trasa obejmuje zwykle Cieśninę Drake'a, archipelag Południowych Szetlandów oraz wyspy Deception, Livingston, Aitcho, Greenwich, Half Moon i Króla Jerzego. Na samym półwyspie i w jego rejonie popularnymi miejscami postojów są stacje badawcze Port Lockroy i Palmer, zatoki Neko i Paradise. W drodze powrotnej przy sprzyjających warunkach jest szansa na zobaczenie słynnego przylądka Horn. Bardziej rozbudowany wariant obejmuje również Falklandy, raj dla miłośników przyrody - South Georgia oraz wyspy South Orkney. Rejsy kosztują od 4 do 20 tysięcy dolarów, w zależności od pory roku, rodzaju statku oraz standardu kabiny. Alternatywnym środkiem transportu jest samolot kursujący pomiędzy Ameryką Południową a jedną z baz na Wyspie Króla Jerzego (wycieczka na jeden lub dwa dni). Pragnącym bezpośredniego, kameralnego kontaktu z przyrodą oraz stuprocentowych i niezapomnianych wrażeń polecam rejs małym jachtem żaglowym. Turystyka, a nie, jak się niegdyś obawiano, wydobycie ropy naftowej i kopalnie, staje się główną działalnością prowadzoną na kontynencie. W ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba osób podróżujących na Antarktydę potroiła się. Nad minimalizacją negatywnego wpływu na środowisko naturalne czuwa Międzynarodowy wiązek Antarktycznych Operatorów
Turystycznych, restrykcyjnie regulujący aktywność firm turystycznych na kontynencie, dzięki czemu Antarktyda i jej okolice są najmniej dotkniętymi przez działalność człowieka i najczystszymi regionami Ziemi.


TUTAJ zobaczysz jak tego doświadczyć