Choroby tropikalne

MALARIA, DENGA I INNE

MALARIA
Malarie przenoszą komary widliszki. Komary te zazwyczaj są aktywne w nocy, czyli kłują od zmierzchu do świtu, latają cicho, możemy nie poczuć ukłucia. Można przyjąć, że zagrożenie malarią zależy od trzech czynników, które maja wpływ na liczebność populacji komarów. Należą do nich klimat (duża wilgotność i wysokie temperatury sprzyjają ich rozwojowi), wysokość nad poziomem morza (tereny położone powyżej 2500 m są z reguły wolne od malarii oraz porę roku (najwięcej komarów jest pod koniec pory deszczowej).
Pierwsze objawy choroby są mało charakterystyczne i przypominają grypę lub przeziębienie. Dominują bóle mięśniowo-stawowe, ogólne rozbicie, złe samopoczucie, niepokój. W typowym napadzie gorączki malarycznej można wyróżnić fazę zimną (dreszcze), fazę gorącą (wzrost ciepłoty ciała nierzadko do 41oC) i fazę zlewnych potów, po której chory zasypia na kilka, kilkanaście godzin.
Nie ma szczepionki przeciwko tej groźnej chorobie. W profilaktyce stosowane są sposoby utrudniające zarażenie (odpowiednie ubranie, środki odstraszające komary, insektycydy, moskitiery) oraz chemioprofilaktyka.

Profilaktyka przeciw malaryczna:

1. Zabezpieczenie przed komarami
- w godzinach wieczornych i nocnych nosimy długie rękawy i nogawki
- szyje przepasujemy apaszką lub chustą (ochrona karku)
- nosimy skarpety i pełne buty
- spryskujemy się odpowiednimi repelentami
- pamiętamy, że preparaty działają krótko (krócej niż jest to wskazane na etykiecie opakowania)
- śpimy w pokojach z siatkami na oknach lub z moskitierami
- włączmy wiatrak, jeśli jest to możliwe - komary lubią bezwietrzną pogodę
- niższa temperatura (klimatyzacja) zmniejsza ich aktywność
- przed zaśnięciem upewniajmy się czy wewnątrz moskitiery nie ma komarów

2. Chemioprofilaktyka, czyli łykanie tabletek, polega na przyjmowaniu doustnych środków przeciwmalarycznych w bardzo małych dawkach, które pozwalają na zahamowanie rozwoju zarodźca malarii z chwilą jego dostania się do naszego organizmu, podczas ukłucia komara i stanowi jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobie.
W każdym przypadku profilaktyka malarii powinna być ustalona przez specjalistę medycyny tropikalnej. Rodzaj i sposób przyjmowania leków zależy od regionu świata, wrażliwości zarodźców na leki, długości pobytu, a także należy uwzględnić ewentualne przeciwwskazania. Dostępne w aptekach w Polsce są następujące leki: chlorochina (Arechin, Polfa Pabianice) oraz atowakwon + proguanyl (Malarone, GSK). Pozostałe leki są sprowadzane w ramach importu docelowego. Konieczne jest rozpoczęcie przyjmowania leków przed wyjazdem, w czasie pobytu i po powrocie z regionów występowania malarii. Chemioprofilaktyka nie chroni w 100%, ale w istotny sposób zmniejsza ryzyko wystąpienia najcięższych, śmiertelnych postaci malarii.

Najczęstszym błędem popełnianym przez podróżujących jest stosowanie leku wyłącznie podczas pobytu w strefie malarycznej. Stosowanie leku po opuszczeniu strefy malarycznej wiąże się z wydłużonym okresem choroby. Leki przeciwmalaryczne powinno się zażywać po posiłku, najlepiej przed snem o określonej porze.
Pamiętajmy, że gorączka u osoby powracającej z tropiku wymaga szybkiego wykluczenia (lub potwierdzenia) malarii.

Na jakich obszarach należy stosować chemioprofilaktykę?
Szczegółowych informacji dobrze zasięgnąć w Poradni Chorób Tropikalnych (np. w Warszawie w Szpitalu Zakaźnym na ul. Wolskiej 30 lub w poradniach w innych miastach). Informacje na stronach producenta leków:  www.malaria.com.pl 
Stopień ryzyka obrazują również mapy zamieszone na stronach Szkockiej Organizacji Ochrony Zdrowia (Health Protection Scotland). Mapy występowania malarii:

AMERYKA
MEKSYK, GWATEMALA, BELIZE, PERU, BOLIWIA, WENEZUELA, EKWADOR, KOLUMBIA, ARGENTYNA, BRAZYLIA,

AFRYKA
ETIOPIA, KENIA, TANZANIA

AZJA
TAJLANDIA, MALEZJA, KAMBODŻA, INDONEZJA, INDIE, NEPAL, SRI LANKA

GORĄCZKA DENGA
Występowanie: Azja, Ameryka Środkowa, Południowa, Afryka i Australia.
To ostra, wirusowa choroba zakaźna, odmiana gorączki krwotocznej (obok żółtej febry i ebola). Znana także pod nazwą "breakbone fever". Chorobę wywołują wirusy, przenoszone przez niektóre gatunki komarów, żerujące w dzień.
Objawy: pojawiają się po 5-8 dniach od zarażenia. Choroba przebiega w trzech postaciach:
Klasyczna - złe samopoczucie, gorączka, bóle głowy, bóle mięśni i stawów, objawy żołądkowo-jelitowe oraz plamisto-grudkowa wysypka. W tej postaci choroba trwa 4-7 dni i kończy się wyzdrowieniem.
Łagodna forma - daje objawy takie same jak w postaci klasycznej, tylko mniej nasilone. Choroba trwa do 72 godzin.
Gorączka krwotoczna Denga - to najcięższa forma, w pierwszym etapie rozwija się postać klasyczna choroby. Po kilku dniach, czasem nawet po ustąpieniu gorączki, spada ciśnienie krwi, przyśpiesza akcja serca, skóra pokrywa się zimnym potem, chory traci świadomość - dochodzi do wstrząsu. Bez pomocy medycznej chorzy umierają w ciągu 4-6 godzin.
Zespół wstrząsowy i gorączka krwotoczna są spowodowane zaburzeniami immunologicznymi. Do tak ostrych objawów nie dochodzi jednak u osób, które zaraziły się dengą po raz pierwszy, a także u osób, u których między pierwszym, a powtórnym zarażeniem minęło więcej niż 5 lat.
Metody zapobiegania: Niestety nie ma szczepienia na dengę, wciąż trwają prace nad jej wynalezieniem. Jedynym sposobem na zminimalizowaniem ryzyka zachorowania jest ochrona przed ukłuciem komarów. Należy ubierać długie spodnie, skarpetki i długie rękawy przede wszystkim o wschodzie i zachodzie słońca. Nosić ubrania w jasnym kolorze. Używać repelentów, czyli środków odstraszających owady. Sypiać pod moskitierą.

AMEBOZA
Występowanie: cały świat, ale największe ryzyko zachorowania dotyczy krajów tropikalnych.
Określana także jako pełzakowica, u nas swojsko zwana czerwonką. Do zakażenia dochodzi poprzez spożycie wody lub jedzenia zanieczyszczonego cystami pasożyta (Entamoeba Histolytica). Po dostaniu się do organizmu mogą one umiejscowić się np. w płucach, wątrobie albo w mózgu - wywołując najbardziej niebezpieczny typ choroby. Na szczęście najczęstszą jej formą - jest zespół jelitowy.
Objawy: bóle brzucha i wzdęcia, luźne stolce (czasem z domieszką krwi i śluzu) i stan podgorączkowy. W tej postaci choroby często jednak dochodzi do powikłań - perforacji jelita.
Uwaga! Nieleczona ameboza (szczególnie ostra postać jelitowa) może skończyć się zgonem. W terapii stosuje się m.in. antybiotyki erytromecynę i tetracyklinę
Metody zapobiegania: częste mycie rąk, picie tylko przegotowanej wody i nie spożywanie pokarmów w miejscach niepewnych.